Derbarê Me
Dengê Amerîka (VOA) dezgeheke nûçeyan a navneteweyî ya Wîlayetên Yekbûyî yên Amerîkayê ye ku bi çend zimanan weşanê dike, bi taybetî ji bo xelkê deverên ku azadîya çapemenîyê lê sînordar e an jî tune ye.
Dengê Amerîka di sala 1942’an de hatiye damezrandin. Ew pabend e ku nûçeyên rast, bêalî û berfireh romal bike ku nêrînên hemî alîyên têkildar di her mijarekê de vedihewîne, da ku rastîyê bigihîne raya giştî.
Dengê Amerîka bi tenê ji hêla bacgirên Amerîkî ve wekî beşek ji Ajansa Wîlayetên Yekbûyî ji bo Medyaya Cîhanî (USAGM) tê fînansekirin.
Di sala 1976’an de, Serok Gerald Ford Yasa û rênimayên Dengê Amerîkayê îmze kirin, ku dibêjin:
Dengê Amerîka wekî çavkanîyeke nûçeyan a rast û pêbawer xizmetê dike. Nûçeyên Dengê Amerîka rast, objektîv û berfireh in.
Dengê Amerîka berpirsîya tevahîya Amerîka dike, ne beşekî ji civata Amerîkî û loma jî ew bi awayekî berfireh û balanskirî nerîn û sazîyên girîng yên Amerîkî tîne pêş çavan.
Dengê Amerîka bi awayekî zelal û karîger siyasetên Amerîkî pêşkêş dike û herwiha cih dide gotûbêjên berpirsane û têbînîyên derbarê wan siyasetan.
Kongresa Amerîkî di sala 1994’an de Qanûna Weşangerîya Navnetewî ya Amerîka (U.S. International Broadcasting Act) derbas kir ku li gor wê divê karên rojnamevanên Dengê Amerîka xwebawer, rastbêj, bêalî, hembêzkar, balanskirî bin û pirengîya çandî û civakî ya Amerîkî derxîne pêş.
Di sala 2016’an de Kongresê careke din di Qanûna Destûrdana Berevanîya Niştimanî (National Defense Authorization Act) piştrast kir ku erkê berhevkirina nûçeyan û amadekirina raportan divê serbixwe û objektîv bimîne.
Dîroka Damezirandina Beşê Kurdî yê Dengê Amerîka
Piştî Şerê Yekem ê Kendavê, Beşê Kurdî yê Dengê Amerîka di 25’ê Nîsana 1992’an de, bi saya hewldanên çend kesên dilsoz, hate damezrandin.
Di destpêkê de, beşê Kurdî tenê pênc karmend hebûn û dema bernameyên wê tenê 15 kêlîlk bû, lê piştî du mehan hejmara karmendan gihîşt neh kesan û dema bernameyan gihîşt 30 kêlîkan. Di Mijdara heman salê de, karmend gihîştin 11 kesan û dema bernameyan gihîşt demjimêrekê.
Di Çileya 2003’an de, çend meh berî Şerê Duyemîn ê Kendavê û rizgarkirina Îraqê, dema bernameyan gihîşt çar demjimêran, hejmara karmendan gihîşt 22 kesan, û di Nîsana heman salê de gihîşt 27 karmendan. Piştî şerê li dijî DAIŞ’ê û zêdebûna nûçeyên herêmî, hejmara karmendan di sala 2015’an de gihîşt 32 kesan, hejmara nûçegihanên Kurd gihîşt 13 kesan, û ne tenê ji bo beşê Kurdî, lê ji bo hemî beşên Dengê Amerîka bû çavkanîya nûçeyan.
Bi pêşketina teknolojî û komputer û belavbûna înternetê li çaralîyê cîhanê, Beşê Kurdî di sala 2003’an de malpera xwe bi herdu zaravan vekir. Bi pêşketina înternetê û derketina û bûyîna medyaya civakî, rêbazên nû ji bo weşandina gotaran û ragihandina bi temaşevanan re hatin girtin, di nav de Facebook, Instagram, YouTube, X û TikTok’ê.
Di sala 2008’an de, beşê Kurdî dest bi weşandina raportên vîdyoyî kir û ber bi bernameyên televîzyonê ve çû.
Niha, beşa Kurdî bernameyek televîzyonê ya zindî heye ku ji Duşemê heta Înê heftane demjimêrekê li ser setelayt, malper, Facebook û YouTube’ê tê weşandin. Her wiha podcastek bi navê Riwnge heye, ku bernameyeke heftane ya 30 kêlîkî ye.